FIATA multimodal nəqliyyat dəhlizləri boyunca yükdaşımaların qiymətləndirilməsi, planlaşdırılması və təşkili üçün xüsusi olaraq ekspeditorlar üçün nəzərdə tutulmuş yeni praktiki təlimat vəsaitini dərc edib.
Geosiyasi proseslər və strateji ticarət marşrutlarında yaranan fasilələr təchizat zəncirlərinin yenidən formalaşmasına səbəb olub.
Bununla belə, nəqliyyat dəhlizləri ətrafında aparılan müzakirələrin əksəriyyəti hələ də infrastruktur, dövlət siyasəti və investisiya məsələlərinə yönəlir.
FIATA-nın yeni praktiki təlimat vəsaiti bu sahədə mövcud olan mühüm boşluqlardan birini aradan qaldıraraq ekspeditorların baxış bucağını ön plana çıxarır. Bu yanaşma logistika mütəxəssislərinə nəqliyyat dəhlizlərini yükdaşımaların səmərəli, proqnozlaşdırıla bilən və rəqabətqabiliyyətli şəkildə həyata keçirilməsini müəyyən edən əməliyyat meyarları əsasında qiymətləndirməyə imkan verir.
Təlimat vəsaitində ekspeditorların hər hansı nəqliyyat dəhlizini qiymətləndirərkən cavablandırılmasına ehtiyac duyduğu bir sıra mühüm məsələlər araşdırılır. Bunlara daşıma qabiliyyətinin və nəqliyyat imkanlarının mövcudluğu, tranzit müddətlərinin etibarlılığı, sənədləşmə tələbləri, əməliyyat proseslərində yaranan maneələr, mümkün fasilə və risklərə qarşı dayanıqlılıq, eləcə də şərait dəyişdikdə alternativ marşrut və həll yollarının mövcudluğu daxildir.
Yeni qiymətləndirmə çərçivəsi
Təlimat vəsaitində FIATA tərəfindən hazırlanmış nəqliyyat dəhlizlərinin qiymətləndirilməsi çərçivəsi təqdim olunur. Bu çərçivə üç əsas əməliyyat istiqamətini əhatə edir:
-
İnfrastruktur və nəqliyyat şəbəkəsinin imkanları;
-
Nəqliyyat dəhlizi üzrə xidmətlərin səmərəliliyi və əməliyyat göstəriciləri;
-
Ticarətin asanlaşdırılması və normativ-hüquqi tənzimləmə mühiti.
Bunlara əlavə olaraq, nəqliyyat dəhlizinin mümkün risklərə, fasilələrə və gözlənilməz dəyişikliklərə qarşı dayanıqlılığı da qiymətləndirilir.
Təklif olunan metodologiya mürəkkəb nəqliyyat dəhlizi xüsusiyyətlərini yüklərin daşınmasının planlaşdırılması, risklərin idarə olunması və müştərilərin qərarvermə prosesində istifadə edə biləcəyi konkret əməliyyat meyarlarına çevirir.
Bu çərçivənin Orta Dəhliz (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) üzrə tətbiqi ekspeditorlar və onların müştəriləri üçün praktiki qiymətləndirmə imkanları yaradır.
Gömrük tranziti
Təlimat vəsaitində qeyd olunan əsas problemlər – sərhəd-keçid məntəqələrində gecikmələr, sənədləşmə ilə bağlı çətinliklər və tranzit müddətlərinin qeyri-sabitliyi – beynəlxalq avtomobil daşımaları həyata keçirən daşıyıcıların gündəlik fəaliyyətində qarşılaşdıqları problemlərlə eynidir.
TIR Sistemi və eTIR mexanizmi bu problemlərin həllinə, yükdaşıma prosesinin bütün iştirakçıları üçün – daşımaları təşkil edən ekspeditordan tutmuş yükü bilavasitə daşıyan nəqliyyat operatorunadək – daha səmərəli tranzit şəraitinin yaradılmasına xidmət edir.
eTIR üzrə nümunəvi araşdırmada cari ilin əvvəlində həyata keçirilmiş əməliyyatlar barədə məlumat verilir. Bu əməliyyatlar Xəzər dənizi üzərindən Azərbaycan, Türkmənistan və Özbəkistan arasında üçtərəfli nəqliyyat əlaqəsini əhatə edib.
Bu təşəbbüs Orta Dəhliz boyunca elektron gömrük tranzitinin tətbiqi və ölkələrarası ticarət əlaqələrinin asanlaşdırılması baxımından mühüm nümunədir.
FIATA-nın təqdim etdiyi nümunəvi araşdırmada ekspeditorlar üçün eTIR sisteminin dörd əsas üstünlüyü vurğulanır:
-
Vahid gömrük çərçivəsi əsasında sərhədlərarası tranzit: müxtəlif ölkələrin ərazisindən keçən yüklərin vahid beynəlxalq gömrük tranzit mexanizmi çərçivəsində daşınması;
-
Elektron gömrük məlumat mübadiləsi: gömrük orqanları arasında məlumatların elektron qaydada ötürülməsi və emalı;
-
Sənədləşmə yükünün azaldılması: kağız sənədlərdən asılılığın minimuma endirilməsi və inzibati prosedurların sadələşdirilməsi;
-
Yüklər haqqında məlumatların əvvəlcədən təqdim edilməsi: gömrük orqanlarının zəruri məlumatları əvvəlcədən əldə etməsi hesabına tranzit proseslərinin daha səmərəli təşkili.
Bu təlimat vəsaiti FIATA-nın multimodal nəqliyyat dəhlizlərinin ekspeditorların baxış bucağından araşdırılmasına yönəlmiş daha genişmiqyaslı təşəbbüsünün başlanğıcıdır.